Bí quyết dạy con thành tài của người Do Thái

Chỉ hơn 13 triệu dân nhưng chiếm gần 40% tỷ lệ người đoạt giải Nobel, người Do Thái được xem là dân tộc thông minh nhất thế giới. Một trong những “bí quyết” là dạy con biết vượt khó, làm việc nhà, liên tục đặt câu hỏi… từ nhỏ.

Những “bí quyết" này được chia sẻ trong hội thảo về phương pháp nuôi dạy con của các bà mẹ Do Thái, diễn ra tại Hà Nội sáng 30/6. 

Một bà mẹ Do Thái nuôi con tài năng. Ảnh minh họa: Guardian.co.uk.

Chuyên gia giáo dục Lại Thị Hải Lý, người đã trực tiếp đến Isarel - đất nước của người Do Thái - để tìm hiểu về phương pháp giáo dục trẻ tại đây cho biết, cách nuôi dạy con của các bà mẹ Do Thái khá đặc biệt. Họ dành cho con "tình yêu đống lửa" - tức là sự nhen nhóm, khích lệ chứ không phải chỉ là cảm giác an toàn, bao bọc kiểu "tình yêu tử cung" như phần lớn các bà mẹ Việt. 

Bà mẹ nào trên thế giới cũng yêu con, nhưng cách yêu và thể hiện tình yêu khác nhau. Giữa "Tình yêu dòng nước mát" và "tình yêu dòng máu đào", người Israel quan niệm nước mát chỉ giải cơn khát nhất thời còn "dòng máu đào" là tình yêu con  phải nhìn xa trông rộng, đem lại lợi ích suốt đời cho con, đào tạo đứa trẻ trở thành bản lĩnh, thực sự mạnh mẽ trong đường đời. 

Người mẹ Do Thái nói rằng “phụ huynh 100 điểm không bằng phụ huynh 80 điểm”. Có ba điều mà người mẹ không nên làm với con là: Không thỏa mãn trước; Không thỏa mãn tức thời; Không thỏa mãn quá mức yêu cầu của con.

"Cha mẹ ẩn giấu 20% tình yêu con để trở nên lý trí, khoa học, nghệ thuật trong cách dạy con. Ở Israel có những trường quý  tộc nhưng lại đào tạo và rèn luyện cho học sinh biết được khó khăn, thử thách. Có một chỉ số được các vị phụ huynh đánh giá cao ở trẻ là AQ - chỉ số vượt khó. Càng con nhà khá giả càng cần rèn luyện chỉ số này", bà Hải Lý chia sẻ. 

Người Israel tự đưa ra công thức cho chỉ số vượt khó AQ của họ là: 20% IQ + 80% (AQ + EQ) = 100% thành công. (IQ:chỉ số thông minh, EQ: chỉ số cảm xúc). Họ tin rằng điểm số tốt nghĩa là trường học tốt, trường học tốt sẽ có tấm bằng đẹp, tấm bằng đẹp sẽ có công việc tốt, nhưng công việc tốt khác với người có sự nghiệp thành công.

Những bà mẹ Do Thái luôn nhớ một câu châm ngôn “Con lừa thồ sách”, ý  muốn gửi một thông điệp tới các con rằng: “Nếu chỉ đọc sách mà không ứng dụng nó trong cuộc sống thì cũng chỉ là trí tuệ chết mà thôi”. 

Và vì thế, người Do Thái coi làm việc nhà là dạy trẻ cơ hội sinh tồn cơ bản. Theo một nghiên cứu của Tạp chí giáo dục Gia đình tại Israel thì tỷ lệ thất nghiệp của người không biết làm việc nhà cao hơn 15 lần người biết làm việc nhà, thu nhập bình quân của họ cũng thấp hơn 20% so với người thạo việc gia đình. Họ dạy con làm việc nhà từ nhỏ, tùy theo lứa tuổi, và thông hường, trẻ 2 tuổi đã có thể tự phục vụ bản thân.

“Người Do Thái có câu nói nổi tiếng là ‘bố mẹ đừng làm quản gia mà hãy làm quân sư cho con’ ý nói hãy chỉ hướng dẫn, tư vấn cho con, đừng quá bao bọc và làm thay con mọi việc. Tuyệt đối không rơi vào căn bệnh 421 (4 ông bà nội ngoại, 2 bố mẹ vây quanh 1 đứa trẻ) vì điều đó chẳng khác cha mẹ sẵn sàng là nô lệ của con và chỉ đầu độc con mà thôi”, bà Hải Lý chia sẻ. 

Đồng quan điểm này, bà Meirav Eilon Shahar, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Israel tại Việt Nam cho rằng, trong thế giới đầy biến động hiện nay, việc giáo dục con luôn cần sự điều chỉnh và đầu tư lâu dài.

Theo bà, ở bất kỳ đâu trên thế giới, cha mẹ và giáo viên luôn là hình mẫu gần gũi của trẻ, vì thế có mối liên hệ tự nhiên, ý nghĩa giữa cha mẹ và con cái. Việc giáo dục trẻ ngày nay phức tạp hơn trước đây nhiều. Thế giới ngày nay thay đổi chóng mặt và người làm cha mẹ đôi khi không bắt kịp. Trẻ có thể tiếp cận với nhiều thông tin, có khi đi trước bố mẹ một bước, chúng ngày càng độc lập và phụ huynh không thể áp đặt, nhưng vẫn phải giữ vững vị trí là người đi đầu, hướng dẫn. 

Bà cho rằng không một phương pháp giáo dục nào có thể áp dụng cho tất cả trẻ. Bản thân bà có 3 người con, con trai đầu 13 tuổi, con gái thứ hai 8 tuổi và cậu út 5 tuổi, và cũng không thể dạy các con giống nhau vì mỗi bé có một cá tính và khả năng nhận thức khác nhau. 

Nhưng có một điều chung cần thực hiện là các con đều cần được tôn trọng. Bố mẹ khuyến khích trẻ đưa ra ý tưởng riêng, có thể ra ngoài những khuôn mẫu thông thường, thậm chí tranh luận với người lớn. Khuyến khích con đặt câu hỏi để giúp con luôn sáng tạo, linh động... "có lúc tôi cũng thấy hối hận khi không thể thoát ra quanh những câu hỏi bất tận của con", bà Shahar đùa vui. Bà cũng động viên con tham gia các hoạt động ngoại khóa để trẻ phát huy các thiên hướng và những sở trường của mình. 

“Khen ngợi con cũng rất cần thiết, khi con được điểm cao, lúc con thể hiện là một người bạn tốt ở trường... Với trẻ, thất bại cũng quan trọng. Phải để trẻ thử điều mới, phải biết liều lĩnh, để trẻ hiểu rằng không phải mọi điều đều thành công. Khi con làm sai, không phán xét trẻ, để trẻ học hỏi từ thất bại của chính mình và tìm ra cách có thể làm khác vào lần sau”, bà nói. 

Là một nhà ngoại giao, phải đi nhiệm kỳ ở nhiều nước khác nhau, các con của bà Meirav Eilon Shahar cũng gặp nhiều khó khăn khi phải liên tục thay đổi nơi sống và học tập, tìm cách thích nghi với môi trường mới, tiếp xúc với nhiều nền văn hóa khác nhau. Bà luôn dạy con tôn trọng người khác, sự khác biệt.

Đến Việt Nam 10 tháng trước, các con đều thấy mới lạ, bà không yêu cầu trẻ phải thích nghi ngay mà chỉ bảo các cháu giữ tư duy tích cực, để ý đến em út. Bé út 5 tuổi không nói được tiếng Anh nên gặp khó khăn khi đến trường, giao tiếp với bạn bè. Bà đã đặt ra một thử thách cho cậu con đầu trong việc giúp em, và cậu bé 13 tuổi đã tự nguyện đi cùng em lên xe bus, kiểm tra xem ở lớp em có làm được bài tập hay có vui chơi với các bạn không... và cháu đã  làm tốt hơn cả mẹ mong đợi. Sau việc này, cháu thể hiện trách nhiệm người anh hướng dẫn em chu đáo.

"Trẻ em ngoài nghĩa vụ còn có các quyền lợi: được tôn trọng, được thất bại, được có ý kiến. Nên đặt trách nhiệm cho con nhưng chỉ vừa sức vì trẻ con luôn cần được vui chơi. Bố mẹ tạo điều kiện tốt nhất cho con, ai cũng muốn con cái thành công nhưng chỉ là người tư vấn, khuyên bảo chứ không ép buộc", bà Shahar chia sẻ.

Vương Linh

Thức ăn trữ đông vẫn giữ được đầy đủ các chất dinh dưỡng

Bảo quản đồ ăn cho bé khéo như mẹ Nhật

Với phương pháp trữ đông thức ăn thành dạng viên này, chị em sẽ nuôi con nhẹ tênh.

Hết thời hạn 6 tháng nghỉ sinh theo luật nhà nước, nhiều chị em công sở quay trở lại làm việc với cùng một nỗi băn khoăn: Con mình giờ đây sẽ ăn uống thế nào? Em vốn là nhân viên một công ty nước ngoài và đương nhiên cũng không tránh khỏi vấn đề chung đó. 
Em đi làm lại đã được 3 tháng nay. Sáng nào cũng phải dậy sớm đi chợ nấu nấu nướng cho con rồi trưa lại vội vội vàng vàng phóng xe về nhà cho con ăn khiến em mệt bơ phờ. Tuy vất vả nhưng làm mẹ nào có thể để con ăn 'cơm hàng cháo chợ' được đây?!
Khi em quan sát chị Aiko, đồng nghiệp của em, một phụ nữ Nhật cũng có con nhỏ bằng tuổi bé nhà em, thì lại thấy chị ấy vô cùng ung dung nhàn nhã mỗi buổi trưa nơi công sở. Đem thắc mắc hỏi chị, em nhận được nụ cười tươi rói cùng lời mời cuối tuần ghé nhà chị chơi để xem “vũ khí bí mật”. Mừng như bắt được vàng, cuối tuần đấy, em hồ hởi qua nhà chị để “học mẹ Nhật cách nuôi con nhỏ”. Chuyến đi quả đã cho em những kinh nghiệm nuôi con vô cùng thú vị mà em muốn chia sẻ với các bà mẹ Việt mình.
Đến nhà chị Aiko đúng lúc chị chuẩn bị đồ ăn cho con, em vô cùng ngạc nhiên khi thấy chị lấy ra trong ngăn đá những viên nhỏ cứng nhiều màu sắc cam, trắng, vàng… vô cùng bắt mắt. Hỏi ra mới biết, đấy chính là đồ ăn của Tomo con trai chị, cùng chính là “vũ khí bí mật” mà chị muốn chỉ cho em. Chị chia sẻ: Hồi còn ở Nhật, chị cũng đã từng thấy rất nhiều bà mẹ vừa nuôi con lớn con khỏe lại vừa đảm bảo được tốt cho công việc và sự nghiệp của bản thân là nhờ phương pháp trữ đông thức ăn này. Mỗi tuần, chị chỉ đi siêu thị một lần vào cuối tuần, mua đủ rau, gạo, thịt, và tôm, cá... cho con trai. Những phần thịt và tôm thường được chị băm nhỏ rồi nấu lên như bình thường và viên lại thành từng phần vừa vặn với một bữa ăn của Tomo. Rau cũng được chị rửa sạch, để ráo nước. Như Tomo nhà chị thích ăn bí đỏ và khoai tây, hai loại thực phẩm này luôn được chị hấp chín, nghiền nhuyễn. Tất cả sau đó đều được cho vào từng khuôn nhỏ như khay đá ăn rồi cất vào ngăn đông tủ lạnh. Khi nào đến bữa, chị chỉ cần lấy ra, đun với một ít cháo là Tomo sẽ có ngay một bữa ăn ngon lành. Thậm chí những khi bận rộn, chị cũng hay nấu cháo và chia sẵn vào khay cất đông cho con ăn dần. Mỗi bữa Tomo có thể ăn từ 3-4 viên cháo. Còn với trẻ sơ sinh mới ăn dặm, khẩu phần mỗi bữa chỉ cần 1 viên là đủ.
Khi nói chuyện với chị, em còn được biết thức ăn để đông như vậy có thể giữ được độ tươi ngon và các chất dinh dưỡng trong tận 1 -3 tháng. Trong khi đó, đồ ăn chế biến sẵn để ngăn mát chỉ có thể sử dụng trong vòng 48 giờ. Mỗi khi trữ đông một loại thức phẩm, chị luôn dán nhãn tên và ngày “sản xuất” lên trên nắp hộp để tránh nhầm lẫn.

Những khay thức ăn trữ lạnh được chị ghi tên và ngày "sản xuất" cụ thể (ảnh minh họa)

Phương pháp trữ đông để bảo quản đồ ăn chín này quả thật vô cùng hấp dẫn đúng không các mẹ. Nhờ được trữ đông thành từng viên nhỏ, ta hoàn toàn có thể biết rõ lượng ăn mỗi bữa của con, tránh phải đổ đi quá nhiều thức ăn thừa cũng như tiết kiệm được thời gian nấu nướng. Em đã học theo chị Aiko và bớt hẳn được những căng thẳng vì vừa phải chăm con mọn vừa phải đi làm các mẹ ạ.
Nếu chị em vẫn còn băn khoăn vì liệu thức ăn dạng đá viên như vậy có bảo đảm được dinh dưỡng khi rã đông cho con ăn thì em xin chia sẻ những “bí quyết” đun nấu thức ăn viên rất hiệu quả mà chị Aiko đã “bật mí”:
Cách 1: Đun cách thủy
Đây là phương pháp “cổ điển” và vô cùng hiệu quả để giữ được những chất dinh dưỡng có trong thực phẩm để rã đông thức ăn. Các mẹ có thể cho viên cháo hay thịt vào một cái bát nhỏ rồi đặt cách thủy trong nồi, đun lửa nhỏ và khuấy đều là ta có thể cho con ăn ngay được rồi.
Cách 2: Sử dụng lò vi sóng
Trong xã hội mà “thời gian quí hơn vàng” như hiện nay thì có lẽ nhiều mẹ sẽ ngại luôn cả phần đun nấu. Dùng lò si sóng để hâm thức ăn là cách nhanh chóng và đơn giản nhất bởi chỉ cần trong vòng 30 giây đến 1 phút là thức ăn sẽ hoàn toàn rã đông. Tuy nhiên vì lò vi sóng thường làm nóng không đều nên các mẹ hãy nhớ khuấy thật kỹ cho nóng đều và kiễm tra nhiệt độ thật cẩn thận, chỉ cho bé ăn khi thực phẩm đã nguội bớt nhé.
Cách 3: Rã đông trong ngăn mát
Theo kinh nghiệm bản thân, em cũng hay chuyển thức ăn dạng đá viên từ ngăn lạnh sang ngăn mát và để qua một đêm. Sáng hôm sau trước khi chuẩn bị đi làm, thức ăn đã hoàn toàn rã đông và em chỉ cần đun một loáng là có ngay cháo ăn nóng hổi cho con yêu. Tuy vậy, các mẹ lưu ý đừng để thức ăn rã đông tự nhiên ngoài không khí nhé, nhiệt độ nóng ẩm sẽ là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn sinh sôi và phát triển, ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe bé yêu đấy.
Với phương pháp trữ đông thức ăn thành dạng viên này, chị em hoàn toàn có thể yên tâm làm việc và không lo phải 'chạy' đồ ăn từng bữa cho con.

Mẹ Jun